ජීවිතයත් මරණයත් අතර සටනක නිරත වෙමින්, වසර 12ක් පුරා කෝමා (Coma) තත්ත්වයෙන් පසුවූ ඉන්දීය ජාතික හරිෂ් රානාගේ ජීවිතය නිහඬ විය. ඒ, ඔහුගේ ජීවිතාරක්ෂක යන්ත්ර (life support) ඉවත් කිරීමට ඉන්දීය ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය ලබා දුන් ඓතිහාසික තීන්දුවෙන් පසුවය. මෙය ඉන්දියාවේ අධිකරණයක් විසින් අනුමත කරන ලද ප්රථම ‘අක්රීය අනායාස මරණය’ (passive euthanasia – එනම්, ජීවිතය පවත්වාගෙන යන ප්රතිකාර නතර කිරීම හෝ ලබා නොදීම) ලෙස ඉතිහාසයට එක්වෙයි.
ඛේදවාචකයේ ආරම්භය
31 හැවිරිදි හරිෂ් රානා ඉංජිනේරු ශිෂ්යයෙකි. 2013 වසරේදී සිව්වන මහලේ බැල්කනියකින් බිමට වැටීමෙන් ඔහුගේ හිසට බරපතළ තුවාල සිදුවූ අතර, එදා සිට ඔහු පසුවූයේ කෝමා තත්ත්වයේය. හදිසි අනතුරට මුහුණ දෙන විට හරිෂ්, තමාට මෙවැනි තත්ත්වයක් උදාවුවහොත් ලබාගත යුතු ප්රතිකාර මොනවාදැයි තීරණය කරන නෛතික ලියවිල්ලක් (Living Will – ජීවත්ව සිටියදී ලියන අන්තිම කැමති පත්රයක්) සකස් කර තිබුණේ නැත.
ඉන්දියාව තුළ 2018 වසරේදී අක්රීය අනායාස මරණ නීතිගත කෙරුණේ මෙවැනි ‘Living Will’ ලියවිල්ලක් මගින් අවසර ලබා දෙන පුද්ගලයන් සඳහා පමණි. (කෙසේ වෙතත්, යම් අයෙකුට සියදිවි නසාගැනීමට සිතාමතාම උපකාර කරන සක්රීය අනායාස මරණ – Active euthanasia ඉන්දියාවේ තවමත් නීතිවිරෝධීය).
මව්පියන්ගේ වේදනාත්මක නීතිමය සටන
හරිෂ්ට තමා වෙනුවෙන් තීරණයක් ගැනීමේ හැකියාවක් නොතිබූ බැවින්ද, ඔහුට ජීවත්ව සිටියදී ලියන අන්තිම කැමති පත්රයක් නොතිබූ බැවින්ද, ඔහුගේ ජීවිතාරක්ෂක යන්ත්ර ඉවත් කිරීමට අවසර පතා ඔහුගේ මව්පියන්ට අධිකරණයේ පිහිට පැතීමට සිදුවිය. වසර ගණනාවක් පුරා තම දරුවාට ප්රතිකාර කිරීමෙන් තමන් සතු සියලුම ඉතුරුම් අවසන් වී ඇති බවත්, තම මරණයෙන් පසු ඔහුට කුමක් සිදුවේද යන්න පිළිබඳව දැඩි බියක් පවතින බවත් ඔවුහු මාධ්ය වෙත පවසා තිබුණි.
2024 වසරේදී ඔවුන් දිල්ලි මහාධිකරණයටත්, පසුව ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයටත් පෙත්සම් ඉදිරිපත් කළ නමුත් ඒවා ප්රතික්ෂේප විය. ඒ වන විට හරිෂ් කෘත්රිම ජීවිතාරක්ෂක යන්ත්ර මත නොමැතිව, බාහිර ආධාරකයකින් තොරව ජීවය පවත්වාගෙන යන බව අධිකරණය නිගමනය කළ බැවිනි. නමුත් 2025 දී ඔහුගේ තත්ත්වය අතිශයින් පිරිහී, සම්පූර්ණයෙන්ම කෘත්රිමව යන්ත්ර ආධාරයෙන් ජීවත් කරවීමට සිදුවූ විට, මව්පියන් නැවතත් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයට ගියහ.
අවසාන තීරණය සහ අනාගතයට පූර්වාදර්ශයක්
ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ නියෝගය මත වෛද්ය මණ්ඩල දෙකක් මගින් හරිෂ්ගේ තත්ත්වය පරීක්ෂා කෙරුණි. ඔහුට නැවත සාමාන්ය ජීවිතයක් ගත කිරීමට ඇති හැකියාව අතිශය දුර්වල බවත්, ස්ථිර මොළයේ හානි (permanent brain damage) සහ විශාල ඇඳ තුවාල (bed sores) ඇති වී තිබෙන බවත් ඉන් තහවුරු විය. ඒ අනුව, මාර්තු 11 වැනිදා ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය, වෛද්ය මණ්ඩලවලට සිය සායනික නිගමනය මත ක්රියා කිරීමට අවසර දුන්නේය.
අනතුරුව දිල්ලියේ Aiims රෝහලේ සහන සත්කාර ඒකකයට (palliative care) මාරු කර යැවුණු හරිෂ්, සිය ජීවිතාරක්ෂක යන්ත්ර ඉවත් කිරීමෙන් පසු අඟහරුවාදා සදහටම දෙනෙත් පියාගත්තේය.
පවුලේ නීතිඥවරයා පවසන පරිදි, කිසිදු අපේක්ෂාවක් නොමැතිව රෝහල් ඇඳන් මත දුක් විඳින තවත් බොහෝ රෝගීන් වෙනුවෙන් හරිෂ්ගේ මෙම නඩුව ඉන්දියාව පුරා වැදගත් නෛතික පූර්වාදර්ශයක් සපයනු ඇත.
