පූර්ණ ප්රජාතන්ත්රවාදයක් නොමැති රාජ්යයක් ලෙස ජාත්යන්තර නිරීක්ෂකයින් විසින් විවේචනයට ලක්ව ඇති මියන්මාර මහ මැතිවරණය අද (28) ආරම්භ විය. එරට හමුදා ආණ්ඩුව විසින් මැතිවරණය අදියර කිහිපයකින් පැවැත්වීමට සූදානම් වෙයි.
2021 වසරේ සිදු කළ හමුදා කුමන්ත්රණයෙන් වසර පහකට ආසන්න කාලයක් ගතවූ පසු මෙම ඡන්දය පැවැත්වෙන්නේ, රට පුරා දිග හැරුණු ලේ වැගිරීම් සහ සිවිල් යුද්ධයක් මැදය.
මෙම මැතිවරණය හරහා තම බලය නීතිමය ලෙස තහවුරු කරගැනීමට හමුදා ජුන්ටාව උත්සාහ කරමින් සිටින බව නිරීක්ෂකයින් පෙන්වා දෙති. චීනය ඇතුළු ඇතැම් බලවත් රටවල දේශපාලන සහායද එයට ලැබෙන බව වාර්තා වේ.
මියන්මාරයේ නගර 330කින් 274ක පමණ ප්රමාණයක පමණක් ඡන්දය පැවැත්වීමට නියමිත අතර, ඉතිරි ප්රදේශ “අස්ථිර” බව හමුදා ආණ්ඩුව පවසයි. සිවිල් යුද්ධය හේතුවෙන් රටේ සම්පූර්ණ භූමි ප්රමාණයෙන් සමානව අඩකට ආසන්න කොටසක ජනතාවට ඡන්දය භාවිත කිරීමේ අවස්ථාව නොලැබෙන බව නිරීක්ෂණවලින් හෙළිවෙයි.
ඡන්දය මාසයක කාලයක් තුළ අදියර තුනකින් පැවැත්වීමට නියමිත අතර, ප්රතිඵල ජනවාරි අවසානයේදී නිකුත් වීමට අපේක්ෂා කෙරේ. නමුත් ඡන්ද ප්රතිශතය හෝ ජනතා සහභාගීත්වය පිළිබඳ නිශ්චිත අනාවැකි පළ කිරීම දුෂ්කර බව දේශපාලන විශ්ලේෂකයින් පවසති.
විශාල පක්ෂ තහනම්, නායකයින් සිරගතයි
මෙවර මැතිවරණයට රට පුරා අපේක්ෂකයින් ඉදිරිපත් කර ඇත්තේ හමුදා සහාය ලබන “යුනියන් සොලිඩැරටි ඇන්ඩ් ඩිවලප්මන්ට් පාර්ටි” (USDP) ඇතුළු පක්ෂ හයක් පමණි. තවත් පක්ෂ 51ක් සහ ස්වාධීන අපේක්ෂකයින් පළාත් මට්ටමින් පමණක් තරග වදිනු ඇත.
එහෙත්, 2015 සහ 2020 මැතිවරණවලදී විශාල ජයග්රහණ ලබාගත් අවුන් සාන් සු චී නායකත්වය දරූ “ජාතික ප්රජාතන්ත්රවාදී ලීගය” (NLD) ඇතුළු පක්ෂ 40කට අධික සංඛ්යාවක් තහනම් කර ඇත. සාන් සු චී සහ පක්ෂයේ ප්රධාන නායකයින් බහුතරයක් අදත් සිරගතව සිටින අතර, තවත් බොහෝ දෙනෙක් විදේශ ගතව සිටිති. එම චෝදනා දේශපාලනිකව පෙළඹවූ ඒවා ලෙස ජාත්යන්තර ප්රජාව විසින් විවේචනයට ලක් කර ඇත.
“භීතිය තුළ ඡන්දය” – එක්සත් ජාතීන්ගේ අවධානය
එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස් වොල්කර් ටර්ක් මහතා පවසන්නේ, මියන්මාරයේ අද ඡන්දය පැවැත්වෙන පරිසරය තුළ “අදහස් ප්රකාශ කිරීම, එකමුතුවීම හෝ සාමකාමීව රැස්වීම” සඳහා කිසිදු නිදහසක් නොමැති බවයි.
ඔහු සඳහන් කරන්නේ සිවිල් ජනතාව හමුදා පාර්ශ්වයෙන්ද, සන්නද්ධ විරෝධී කණ්ඩායම්වලින්ද එකවර පීඩනයට ලක්ව සිටින බවයි. විරෝධී සන්නද්ධ කණ්ඩායම් ද ජනතාවට ඡන්දය වර්ජනය කරන ලෙස තර්ජන කර ඇති බව වාර්තා වේ.
මැතිවරණයට එරෙහි විරෝධය – නීතියෙන්ම මර්දනය
ජූලි මාසයේ හඳුන්වා දුන් නව නීතිය යටතේ, මැතිවරණයට විරුද්ධ වීම හෝ එය විවේචනය කිරීම බරපතළ අපරාධයක් ලෙස නම් කර ඇත. මේ වන විට ඡන්දයට විරුද්ධ වීම හේතුවෙන් පුද්ගලයින් 200කට අධික සංඛ්යාවක් චෝදනා ලැබ ඇති අතර, එම දඬුවම් අතර මරණ දඬුවමද ඇතුළත් වේ.
ප්රසිද්ධ සිනමා නිර්මාණකරුවන්, නළුවන් සහ විහිළුකරුවන් කිහිප දෙනෙක්ද මැතිවරණය ප්රවර්ධනය කළ චිත්රපටයකට විරුද්ධ අදහස් පළ කිරීම හේතුවෙන් වසර හතක සිරදඬුවම් ලබා ඇත.
ජනතාවගේ හඬ – “මේ ඡන්දය බොරුවක්”
මැන්ඩලේ නගරයේ පැවති හමුදා සහාය ලබන පක්ෂයක රැස්වීමකදී ජනතාව විශාල උනන්දුවක් නොපෙන්වූ බව බීබීසී වාර්තාකරුවෝ සඳහන් කරති. බොහෝ දෙනා මාධ්ය සමඟ කතා කිරීමට බිය වූ අතර, “වැරදි දෙයක් කීවොත් ප්රශ්න වේ” යන බිය පැහැදිලිව දක්නට ලැබුණි.
රහසිගතව අදහස් දැක්වූ එක් කාන්තාවක් මෙසේ පැවසුවාය:
“මේ ඡන්දය බොරුවක්. හැමෝම බයයි. මිනිසුන්ගේ නිදහස නැති වෙලා. හමුදාව දිගටම රට පාලනය කරනවා නම් වෙනසක් කොහොමද?”
ජාත්යන්තර ප්රතිචාර
බ්රිතාන්යය, යුරෝපා පාර්ලිමේන්තුව ඇතුළු බටහිර රටවල් මෙම මැතිවරණය ප්රතික්ෂේප කර ඇති අතර, ආසියානු කලාපීය සන්ධානය වන ආසියන් සංවිධානයද මැතිවරණයකට පෙර දේශපාලන සංවාදයක් අවශ්ය බව අවධාරණය කර ඇත.
එහෙත් හමුදා ජුන්ටාව මෙම විවේචන ප්රතික්ෂේප කරමින්, “මෙය ජාත්යන්තර ප්රජාව සඳහා නොව, මියන්මාර ජනතාව සඳහා පැවැත්වෙන මැතිවරණයක්” බව පවසයි. ඡන්දය ප්රතික්ෂේප කරන අය “ප්රජාතන්ත්රවාදය වෙත ගමන් කිරීම ප්රතික්ෂේප කරන අය” බව හමුදා නායක මින් ඕං හ්ලයිං පවසා ඇත.
