වෙනිිිිිිිසියුලා ජනාධිපති නිකොලස් මදුරෝ අත්අඩංගුවට ගැනීම සඳහා ඇමෙරිකානු හමුදාව සිදු කළ මෙහෙයුම, ලෝකය පුරා දැඩි ආන්දෝලනයක් ඇති කර ඇත. සමහර රටවල් මෙම ක්රියාවට සහාය දක්වද්දී, බොහෝ රටවල් සහ ජාත්යන්තර සංවිධාන එය ජාත්යන්තර නීතියට සහ රටක ස්වෛරීභාවයට එරෙහි ක්රියාවක් ලෙස දැඩි ලෙස හෙළා දකිමින් සිටී.
දැඩි විරෝධය සහ කනස්සල්ල
රුසියාව සහ චීනය මෙම මෙහෙයුම “ස්වෛරී රටකට එරෙහිව සිදු කළ නිරායාස බල භාවිතයක්” ලෙස විස්තර කරමින්, මදුරෝ වහාම නිදහස් කළ යුතු බව කියා ඇත.
එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ද මෙම සිද්ධිය පිළිබඳ ගැඹුරු කනස්සල්ල පළ කර ඇත. UN මහලේකම්වරයා සඳහන් කළේ මෙය “අතිශය භයානක පූර්වාදර්ශයක්” බවයි. මෙම මෙහෙයුම පිළිබඳව අද UN ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ විශේෂ සාකච්ඡාවක් පැවැත්වීමට නියමිතය.
ලතින් ඇමෙරිකානු රටවල් — බ්රසීලය, කොලොම්බියාව, මෙක්සිකෝව ඇතුළු බොහෝ රටවල් මෙම ක්රියාව “අනුමත කළ නොහැකි සීමාවක් ඉක්මවා යාමක්” ලෙස හෙළා දැක්වීය. යුරෝපයේ මැඩ්රිඩ් සහ ඉතාලියේ නගර කිහිපයකද විරෝධතා පැවැත්වුණි.
යුරෝපීය නායකයන්ගේ ප්රතිචාර මිශ්ර විය. ඔවුන් බොහෝ දෙනා මදුරෝගේ නීත්යානුකූලභාවය පිළි නොගත්තත්, ඒකපාර්ශවීය හමුදා ක්රියාමාර්ග වලට විරුද්ධ බවත් ජාත්යන්තර නීතිය ගරු කළ යුතු බවත් අවධාරණය කළහ.
ඇමෙරිකාවට සහාය දක්වන්නේ කවුද?
කෙසේවෙතත්, සමහර රටවල් ඇමෙරිකානු මෙහෙයුමට සහාය දක්වා ඇත.
ඊශ්රායලය — අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු, මෙය “නිදහස සහ සාධාරණය වෙනුවෙන් ගත් ධෛර්යවත් තීරණයක්” ලෙස ප්රශංසා කළේය.
ලතින් ඇමෙරිකාවේ විපක්ෂ බලවේග — ආර්ජන්ටිනාව, පැරගුවේ සහ පේරු වැනි රටවල් මෙය වෙන්සුයෙලාවේ ප්රජාතන්ත්රවාදය නැවත ස්ථාපිත කිරීමට උපකාරී වන පියවරක් ලෙස දැක්වූහ.
ජාත්යන්තර නීතියේ දෘෂ්ටිකෝණය
ජාත්යන්තර නීති විශේෂඥයන් බහුතරයක් පවසන්නේ මෙම මෙහෙයුම එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතිවලට පටහැනි බවයි.
- UN සම්මුතියේ 2(4) වගන්තිය අනුව, කිසිදු රටක් වෙනත් රටක භූමි සම්පූර්ණතාවයට හෝ දේශපාලන ස්වාධීනත්වයට එරෙහිව බල භාවිතා කළ නොහැක.
- මෙවැනි බල භාවිතයක් නීත්යානුකූල වන්නේ,
- UN ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ අනුමැතියක් තිබේ නම්,
- තමන්ට සෘජු ආයුධ ප්රහාරයක් එල්ල වූ විට,
- නීත්යානුකූල රජයේ ඉල්ලීමක් තිබේ නම් පමණි.
මෙම කිසිදු කොන්දේසියක් මෙහිදී සපුරා නැතැයි විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙයි.
ඇමෙරිකාව මෙය “නීතිය ක්රියාත්මක කිරීමේ මෙහෙයුමක්” ලෙස හැඳින්වීමට උත්සාහ කළද, එහි විශාල හමුදා ස්වභාවය නිසා එම වාදය විශ්වාසදායක නොවන බව නීතිඥයන් කියයි.
වෙනිසියුලාවේ වත්මන් තත්ත්වය
වෙන්සුයෙලා උසාවිය විසින් උප ජනාධිපති ඩෙල්සි රොඩ්රිගස් අතුරු ජනාධිපතිනිය ලෙස පත් කර ඇති අතර, හමුදාව ඇයට සහාය දක්වයි.
ඇය “සාමය සහ සාමකාමී එකඟතාවය” ගැන කතා කළද, ඇමෙරිකාව සමඟ ඇතිවිය හැකි ගැටුම් පිළිබඳ අවදානම තවමත් ඉහළය. වෙන්සුයෙලා අගනුවර කරකස් ඇතුළු නගරවල ජනතාව අත්යවශ්ය භාණ්ඩ සඳහා දිගු පෝලිම්වල සිටින අතර, භීතිය සහ අවිනිශ්චිතතාව පැතිරී ඇත.
තෙල් කර්මාන්තය සහ ආර්ථික බලපෑම්
වෙන්සුයෙලාවට ලෝකයේ විශාලම තහවුරු කළ තෙල් සංචිත තිබුණද, වසර ගණනාවක දූෂණය, අකාර්යක්ෂමතාව හේතුවෙන් කර්මාන්තය බිඳ වැටී ඇත.
මෙහෙයුමෙන් පසු, තෙල් අපනයන තාවකාලිකව තවත් අවහිර වී ඇත. කෙටි කාලීනව ලෝක තෙල් මිලට ලොකු බලපෑමක් නැති විය හැකි නමුත්, නව රජයක් ස්ථාපිත වුවහොත්, දිගු කාලීනව ලෝක තෙල් සැපයුම වෙනස් විය හැක.
මානුෂීය අර්බුදය තවත් උග්ර වීමේ අවදානම
දැනටමත් වෙන්සුයෙලාව ලෝකයේ විශාලම මානුෂීය අර්බුද වලින් එකක් අත්විඳින රටකි.
ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකක් වන මිලියන 7කට වැඩි ජනතාවට හදිසි ආධාර අවශ්යය. මිලියන 8කට අධික ජනතාව රටින් පලා ගොස් ඇත. වෛද්ය, ජලය සහ අධ්යාපන සේවා බරපතල ලෙස බිඳ වැටී ඇත.
Amnesty International සහ Oxfam වැනි සංවිධාන අනතුරු අඟවන්නේ, මෙම හමුදා ක්රියාමාර්ගයෙන් සිවිල් ජනතාවට ඇති අවදානම තවදුරටත් වැඩි විය හැකි බවයි.
“Crime of Aggression” යන චෝදනාව
ජාත්යන්තර නීතියේ “Crime of Aggression” යනු, UN සම්මුතිය උල්ලංඝනය කරමින් වෙනත් රටක භූමියට හමුදා බල භාවිතා කිරීමයි.
බහුතර නීති විශේෂඥයන් පවසන්නේ, වෙනිසුවේලා සිද්ධිය එම අපරාධයේ නිර්වචනයට ගැළපෙන බවයි. එය ලෝකය පුරා භයානක පූර්වාදර්ශයක් බවට පත්විය හැකි බවද ඔවුහු අනතුරු අඟවති.
මදුරෝට රාජ්ය නායක ආරක්ෂාව තිබේද?
සාමාන්යයෙන් ක්රියාත්මක ජනාධිපතිවරයෙකුට Head of State Immunity යන නීතිමය ආරක්ෂාව හිමි වේ. නමුත් ඇමෙරිකාව මඩුරෝ නීත්යානුකූල ජනාධිපති ලෙස පිළි නොගැනීම හේතුවෙන්, එම ආරක්ෂාව US අධිකරණවලදී ප්රතික්ෂේප විය හැකි බව නීතිඥයන් පෙන්වා දෙයි.
මෙය 1989 දී පැනමාවේ නායක මැනුවෙල් නොරීගා අත්අඩංගුවට ගැනීමේ සිද්ධියට සමාන බවද ඔවුන් සඳහන් කරයි.
ඉදිරියට මොනවද වෙන්නේ?
මෙම සිද්ධිය, UN ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ දැඩි විවාදයකට, ජාත්යන්තර නීතියේ විශ්වාසය දුර්වල වීමට සහ බලවත් රටවල් විසින් නීති නොතකා ක්රියා කිරීම සාමාන්ය දෙයක් වීමට හේතු විය හැකි බව විශේෂඥයන් අනතුරු අඟවති.
අවසන් වශයෙන්
නීතිමය පැතිකඩින් බැලූ විට, වෙන්සුයෙලා තුළ ඇමෙරිකාව සිදු කළ හමුදා මෙහෙයුම ජාත්යන්තර නීතියට අනුකූල නොවන ක්රියාවක් බවට බහුතර නීති විශේෂඥයන් එකඟ වෙති.
මෙය වෙන්සුයෙලාට පමණක් නොව, ලෝකයේ සියලු රටවල් සඳහාම බලපාන, ජාත්යන්තර නීති පද්ධතියේ අනාගතය පිළිබඳ දැඩි ප්රශ්න මතු කරන සිද්ධියක් බවට පත්ව ඇත.
වෙන්සුයෙලා අර්බුදය තවමත් විසඳුමකට නොපැමිණ ඇත. ජාත්යන්තර බලවේග, නීතිමය ගැටලු, තෙල් ආර්ථිකය සහ මානුෂීය අවශ්යතා — මේ සියල්ල එකිනෙකට ගැටෙමින්, රටේ අනාගතය දැඩි අවිනිශ්චිත තත්ත්වයක පවතී.
ජාත්යන්තර සංවිධාන අවධාරණය කරන්නේ, සිවිල් ජනතාවගේ ආරක්ෂාව සහ ජාත්යන්තර මානුෂීය නීතියට ගරු කිරීම සියලු පාර්ශ්වයන්ගේ ප්රමුඛ වගකීම බවයි.
