අම්පාර දිස්ත්රික්කයේ මහඔය ප්රදේශයට අයත් බෝගමුයාය ග්රාම නිලධාරී කොට්ඨාසයේ පිහිටි කපුරැල්ල උණුදිය තෙත්බිම, ශ්රී ලංකාවේ මෙතෙක් හඳුනාගෙන ඇති පළමු භූතාප (Geothermal) තෙත්බිම ලෙස විශේෂ අවධානයට ලක්ව තිබේ. හෙක්ටයාර් 20.1ක පමණ භූමි ප්රමාණයක පැතිර ඇති මෙම ස්වභාවික පරිසර පද්ධතිය සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා පරිසර අමාත්යාංශය, ජාතික ජල සම්පත් මණ්ඩලය, මධ්යම පරිසර අධිකාරිය සහ වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව ඒකාබද්ධ වැඩපිළිවෙළක් ආරම්භ කර ඇත.
සාමාන්යයෙන් ශ්රී ලංකාවේ උණුදිය උල්පත් කුඩා පොකුණු හෝ ජල උල්පත් ආකාරයෙන් දක්නට ලැබුණද, කපුරැල්ල ප්රදේශයේ විශේෂත්වය වන්නේ පුළුල් වගුරු ස්වභාවයකින් යුතු උණුසුම් තෙත්බිමක් ලෙස එය පැවතීමයි. පොළොව අභ්යන්තරයේ ඇති පාෂාණ ස්ථර හරහා උණුසුම් වන ජලය බුබුළු දමමින් මතුපිටට පැමිණෙන අතර, ඇතැම් ස්ථානවල ජල උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 64.5ක් දක්වා වාර්තා වී ඇති බව පර්යේෂකයන් පවසයි.
මෙම තෙත්බිම තුළ සාමාන්ය පරිසරවල ජීවත්විය නොහැකි විශේෂිත ක්ෂුද්ර ජීවීන්, උෂ්ණත්වයට ඔරොත්තු දෙන බැක්ටීරියා සහ විශේෂ ජලජ ශාක වර්ග වාසය කරන බව විද්යාඥයෝ සඳහන් කරති. එමෙන්ම විවිධ පක්ෂීන් සහ කුඩා වනජීවීන් සඳහාද මෙම ප්රදේශය වැදගත් වාසස්ථානයක් බව හඳුනාගෙන තිබේ. භූ විද්යාත්මක වශයෙන්ද මෙම ස්ථානය ඉතා සුවිශේෂී වන අතර, ලෝකයේ ද ඉතා සීමිත ප්රදේශ සංඛ්යාවක පමණක් මෙවැනි භූතාප තෙත්බිම් හමුවන බව පර්යේෂණ වාර්තා පෙන්වා දෙයි.
විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ කපුරැල්ල උණුදිය තෙත්බිම සංරක්ෂණය කිරීම තුළින් භූ විද්යාව, උණුදිය උල්පත්, ජෛව විවිධත්වය සහ දේශගුණික වෙනස්කම් පිළිබඳ ජාත්යන්තර මට්ටමේ පර්යේෂණ සඳහා ශ්රී ලංකාවට නව අවස්ථා උදා වන බවයි. එමෙන්ම පරිසර හිතකාමී සංචාරක කර්මාන්තයක් ලෙස මෙම ප්රදේශය සංවර්ධනය කිරීමේ හැකියාවක් ද පවතින බව සඳහන් වේ.
කෙසේවෙතත්, පරිසරවේදීන් අවධාරණය කරන්නේ මෙවැනි දුර්ලභ පරිසර පද්ධති අනාගත පරපුර වෙනුවෙන් ආරක්ෂා කිරීම අතිශයින් වැදගත් බවයි. අනවසර සංචාරක ක්රියාකාරකම්, පරිසර දූෂණය සහ අනියම් ඉඩම් භාවිතය හේතුවෙන් මෙම ස්වභාවික පද්ධතියට හානි සිදුවිය හැකි බැවින්, ඉක්මන් නීතිමය ආරක්ෂාවක් ලබාදීම කාලෝචිත පියවරක් ලෙස සැලකේ.
පසුගියදා පරිසර නියෝජ්ය අමාත්ය ඇන්ටන් ජයකොඩි මහතාගේ ප්රධානත්වයෙන් මෙම ප්රදේශයේ නිරීක්ෂණ චාරිකාවක් ද සිදුකෙරුණු අතර, ප්රදේශයේ රාජ්ය නිලධාරීන්, මහජන නියෝජිතයන් සහ ප්රදේශවාසීන් ද එම අවස්ථාවට එක්ව සිටියහ.
ලොව පුරා විහිදුණු දුර්ලභ භූතාප තෙත්බිම් පද්ධති
ලෝකයේ භූතාප (Geothermal) උණුදිය තෙත්බිම් ඉතා සීමිත ප්රදේශ කිහිපයක පමණක් හමුවන දුර්ලභ පරිසර පද්ධති ලෙස සැලකේ. සාමාන්ය තෙත්බිම්වලට වඩා වෙනස්ව, භූගත උෂ්ණත්ව ක්රියාකාරකම් හේතුවෙන් උණුසුම් වන ජලය මතුපිටට පැමිණීමෙන් මෙම තෙත්බිම් නිර්මාණය වේ. එම නිසා මෙවැනි ස්ථානවල ජල උෂ්ණත්වය ඉහළ මට්ටමක පවතින අතර, සාමාන්ය පරිසරවල ජීවත්විය නොහැකි විශේෂිත ක්ෂුද්ර ජීවීන්, උෂ්ණත්වයට ඔරොත්තු දෙන බැක්ටීරියා, ඇල්ගී සහ ජලජ ශාක වර්ග මෙහි වාසය කරයි. විද්යාඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙවැනි පරිසර පද්ධති පෘථිවියේ ආදි ජීවී ආකෘති පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා ද වැදගත් වන බවයි.
ලෝකයේ ප්රසිද්ධම භූතාප තෙත්බිම් අතර ඇමරිකාවේ Yellowstone National Park හි ඇති උණුදිය උල්පත් සහ තෙත්බිම් පද්ධති, නවසීලන්තයේ Rotorua Geothermal Area, අයිස්ලන්තයේ Blue Lagoon සහ ජපානයේ උණුදිය ඔන්සෙන් කලාප ප්රසිද්ධය. මෙම ස්ථාන බොහෝවිට ගිනිකඳු ක්රියාකාරකම් සමඟ සම්බන්ධ වන අතර, භූතාප ශක්තිය, ජෛව විවිධත්වය සහ පාරිසරික පද්ධති පිළිබඳ ගෝලීය පර්යේෂණ මධ්යස්ථාන ලෙසද සැලකේ. එමෙන්ම පරිසර හිතකාමී සංචාරක කර්මාන්තයේ ද විශාල ආකර්ෂණයක් දිනාගෙන ඇති අතර, වසරකට ලක්ෂ සංඛ්යාත සංචාරකයින් මෙම ස්ථාන නැරඹීමට පැමිණෙති.
