ශ්රී ලංකාවේ සිවිල් සමාජ සංවිධාන සහ රාජ්ය නොවන සංවිධාන (NGO) සම්බන්ධයෙන් රජය විසින් යෝජනා කර ඇති නව පනත් කෙටුම්පත මේ වනවිට දේශපාලන, නීතිමය සහ සිවිල් සමාජ ක්ෂේත්රය තුළ දැඩි විවාදයකට තුඩු දී තිබේ.
රජය පවසන්නේ, මුදල් විශුද්ධිකරණය සහ ත්රස්තවාදයට මුදල් සැපයීම වැළැක්වීම සඳහා මූල්ය කාර්ය සාධක බලකායේ (FATF) නිර්දේශවලට අනුකූලව NGO අධීක්ෂණය ශක්තිමත් කිරීම මෙම පනතේ අරමුණ බවයි. ශ්රී ලංකාව FATF අන්යෝන්ය ඇගයීමකට මුහුණ දීමට නියමිත බැවින්, මෙම නියාමනය අත්යවශ්ය බව රජය අවධාරණය කරයි.
එහෙත් සිවිල් සමාජ සංවිධාන පෙන්වා දෙන්නේ, යෝජිත පනත වත්මන් ස්වරූපයෙන් සම්මත වුවහොත් එය මූල්ය වංචා පාලනය කිරීමේ සීමාව ඉක්මවා, සිවිල් සමාජයේ ස්වාධීනත්වයට බරපතළ බලපෑමක් ඇති කළ හැකි බවයි.
සියලු සංවිධාන එකම නියාමන රාමුවකට
කෙටුම්පත අනුව ස්වේච්ඡා සංවිධාන, භාර ආයතන, සමාජ සේවා සංවිධාන, ඇතැම් සීමිත සමාගම්, ක්ෂුද්ර මූල්ය ආයතන සහ වෙනත් ලාභ නොලබන ආයතන සියල්ලම මෙම නව පනත යටතේ ලියාපදිංචි විය යුතු වේ.
එම ලියාපදිංචිය වසර තුනකට පමණක් වලංගු වන අතර, එය නිරන්තරයෙන් අලුත් කළ යුතුය. සංවිධාන පෙන්වා දෙන්නේ, මෙවැනි කෙටි කාලීන ලියාපදිංචි ක්රමයක් මඟින් රජයට අනුගත නොවන සංවිධාන මත පීඩනයක් ඇති කිරීමේ අවදානමක් පවතින බවයි.
‘වගකිවයුතු නිලධාරියා’ට පුළුල් බලතල
කෙටුම්පතේ වඩාත්ම විවාදාත්මක අංගය වන්නේ, අමාත්යවරයා විසින් පත්කරනු ලබන ‘වගකිවයුතු නිලධාරියා’ට හිමිවන බලතලයි.
කෙටුම්පත අනුව ඔහුට හෝ ඇයට:
- සංවිධානවලින් ඕනෑම තොරතුරක් ඉල්ලා සිටීමට
- ව්යාපෘති නිරීක්ෂණය කිරීමට
- උපදෙස් නිකුත් කිරීමට
- සංවිධානවල කටයුතු අත්හිටුවීමට
- ලියාපදිංචිය අහෝසි කිරීමට
- ඇතැම් අවස්ථාවල අධිකරණ වරෙන්තුවකින් තොරව පරිශ්ර පරීක්ෂා කිරීමට
බලය හිමිවිය හැකි බව සඳහන් වේ.
සිවිල් සමාජ නියෝජිතයන් පෙන්වා දෙන්නේ, මෙවැනි බලතල දේශපාලනික අරමුණු සඳහා භාවිත කිරීමේ අවදානම නොසලකා හැරිය නොහැකි බවයි.
“රජයේ ප්රතිපත්ති සමඟ සමපාත විය යුතුය”
කෙටුම්පතේ තවත් ප්රශ්නගත ප්රතිපාදනයක් ලෙස සැලකෙන්නේ, සංවිධාන රජයේ ප්රතිපත්ති සමඟ අනුකූල විය යුතු බවට ඇති අවශ්යතාවයයි.
නීති විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ, මෙය සිවිල් සමාජයේ මූලික කාර්යභාරය වන රජයේ ප්රතිපත්ති විවේචනය කිරීම, අධිකරණයේ අභියෝග කිරීම හෝ මහජන උද්දේශන කටයුතු සිදු කිරීම සීමා කිරීමට භාවිත විය හැකි බවයි.
FATF ඇත්තටම මෙය ඉල්ලනවාද?
කෙටුම්පත සාධාරණීකරණය කිරීම සඳහා FATF නිර්දේශ උපුටා දැක්වුවද, සිවිල් සමාජ සංවිධාන පෙන්වා දෙන්නේ FATF 8 වැනි නිර්දේශය මුළු NGO ක්ෂේත්රයම ආරක්ෂක තර්ජනයක් ලෙස සැලකීමට එරෙහිව අනතුරු අඟවන බවයි.
FATF ඉල්ලා සිටින්නේ අවදානම් මත පදනම් වූ, ඉලක්කගත සහ සමානුපාතික පියවරයන් ගන්නා ලෙස මිස, සියලු සංවිධාන පුළුල් අධීක්ෂණයකට යටත් කරන ලෙස නොවන බව ඔවුහු සඳහන් කරති.
ශ්රී ලංකාවේ ජාතික අවදානම් තක්සේරුවද NGO ක්ෂේත්රය තුළ ත්රස්තවාදයට මුදල් සැපයීමේ අවදානම අඩු සිට මධ්යම මට්ටමක් දක්වා පවතින බව පෙන්වා දී ඇත.
දැනටමත් පවතින දැඩි නීති
සිවිල් සමාජ ක්ෂේත්රය පෙන්වා දෙන්නේ, මෑතකදී සම්මත කරන ලද නීති කිහිපයක් මඟින් දැනටමත් පුළුල් අධීක්ෂණ බලතල රජයට ලබා දී ඇති බවයි.
ඒ අතර:
- ත්රස්තවාදයට මුදල් සැපයීම වැළැක්වීමේ සංශෝධන
- මූල්ය ගනුදෙනු වාර්තා කිරීමේ සංශෝධන
- මුදල් විශුද්ධිකරණය වැළැක්වීමේ සංශෝධන
ඇතුළත් වේ.
මෙම නීති යටතේ සංවිධානවල බැංකු ගිණුම් සහ දේපළ අත්හිටුවීමේ හැකියාව පවතින බැවින්, තවත් දැඩි NGO පනතක් අවශ්යද යන්න පිළිබඳ ප්රශ්නය මතුව ඇත.
ඉන්දියාවේ අත්දැකීම
විචාරකයන් උදාහරණයක් ලෙස ඉන්දියාවේ විදේශ ආධාර නියාමන පනත (FCRA) පෙන්වා දෙති. එම නීතිය සංශෝධනය කිරීමෙන් පසු රාජ්ය නොවන සංවිධාන දහස් ගණනක් වසා දැමීමට සිදුවූ අතර, ජාත්යන්තර ආධාර විශාල වශයෙන් අඩු වූ බව වාර්තා වී ඇත.
ශ්රී ලංකාවද එවැනිම මාර්ගයකට ගමන් කරන්නේද යන්න පිළිබඳ කනස්සල්ලක් පවතී.
රජය සමඟ පැවති සාකච්ඡා
සිවිල් සමාජ සංවිධාන සහ NGO එකතුවේ නියෝජිතයන් පසුගියදා NGO ලේකම් කාර්යාලය සහ අදාළ අමාත්යාංශ නිලධාරීන් හමුවී සිය විරෝධතා සහ යෝජනා ඉදිරිපත් කර තිබේ.
ඔවුන්:
- රැස්වීමේ නිදහස,
- උද්දේශන ක්රියාමාර්ග,
- සංවර්ධන සහ බලගැන්වීමේ වැඩසටහන්,
- ස්වාධීන අධිකරණ අභියාචනා ක්රමවේද,
ආරක්ෂා කරන පරිදි කෙටුම්පත සංශෝධනය කරන ලෙස ඉල්ලා ඇත.
එම ඉල්ලීම් සලකා බැලීමට රජය ධනාත්මක ප්රතිචාරයක් ලබා දුන් බව වාර්තා වේ.
ප්රජාතන්ත්රවාදී ප්රශ්නයක්
මෙම පනත පිළිබඳ විවාදය නීතිමය තාක්ෂණික කරුණක් පමණක් නොව, ශ්රී ලංකාවේ ප්රජාතන්ත්රවාදී අවකාශය පිළිබඳ මූලික ප්රශ්නයක් බවට පත්ව ඇත.
සිවිල් සමාජ සංවිධාන පෙන්වා දෙන්නේ, ආපදා කළමනාකරණය, දිළිඳුකම පිටුදැකීම, කාන්තා බලගැන්වීම, අධ්යාපනය, පරිසර ආරක්ෂණය සහ මානව හිමිකම් වැනි ක්ෂේත්රවල ඔවුන් රජයේ ධාරිතාව සීමිත ස්ථානවල වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරන බවයි.
එවැනි සංවිධාන නිරන්තර සැකයට ලක්වූ ආරක්ෂක ගැටලුවක් ලෙස නොසලකා, වගවීම සහ පාරදෘශ්යභාවය තහවුරු කරන අතරම ඔවුන්ගේ ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කරන නියාමන රාමුවක් අවශ්ය බව ඔවුහු අවධාරණය කරති.
අවසාන විග්රහය
මුදල් විශුද්ධිකරණය සහ ත්රස්තවාදයට මුදල් සැපයීම වැළැක්වීමේ අවශ්යතාව පිළිබඳ කිසිදු මතභේදයක් නොමැත. රාජ්ය නොවන සංවිධානද නීතියට යටත් විය යුතුය.
එහෙත් ප්රශ්නය වන්නේ, එම නියාමනය ප්රජාතන්ත්රවාදී නිදහසට ගරු කරන සීමාවන් තුළ සිදුවන්නේද, නැතහොත් සිවිල් සමාජය දේශපාලනික පාලනයකට යටත් කරන මෙවලමක් බවට පත්වන්නේද යන්නයි.
ශ්රී ලංකාව වැඩි ජාත්යන්තර විශ්වාසයක්, ආයෝජන සහ ප්රජාතන්ත්රවාදී කීර්තිනාමයක් අපේක්ෂා කරන මොහොතක, මෙම NGO පනත් කෙටුම්පත අවසානයේ රටේ ආරක්ෂාව ශක්තිමත් කරන පියවරක් වනු ඇත්ද, නැතහොත් සිතීමේ, කතා කිරීමේ සහ සංවිධානය වීමේ නිදහසට වැට බැඳීමක් වනු ඇත්ද යන්න පිළිබඳ තීරණාත්මක විවාදය තවමත් අවසන් වී නොමැත.
