දරුවෙකුගේ අතේ ඇති ජංගම දුරකථනය අද පොතක්, රූපවාහිනියක්, මිතුරෙක්, ගුරුවරයෙක් මෙන්ම ඇතැම් විට නන්නාඳුනන පුද්ගලයකු ද වන තරමට ඔවුන්ගේ ජීවිතයට සමාජ මාධ්ය ඇතුළු වී තිබේ. එබැවින් “වයස අවුරුදු 16ට අඩු දරුවන්ට සමාජ මාධ්ය තහනම් කළ යුතුද?” යන ප්රශ්නය සරලව ඔව් හෝ නැත යන පිළිතුරකින් අවසන් කළ හැකි එකක් නොවේ.
ශ්රී ලංකාවේ වයස අවුරුදු 16ට අඩු දරුවන්ට සමාජ මාධ්ය භාවිතය සීමා කිරීම සඳහා පෞද්ගලික මන්ත්රී පනත් කෙටුම්පතක් පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් වී ඇති පසුබිමක මෙම ප්රශ්නය තවදුරටත් වැදගත් වී තිබේ. නව ප්රජාතන්ත්රවාදී පෙරමුණේ මන්ත්රී ජනාධිපති නීතිඥ ෆයිසර් මුස්තාපා මහතා ඉදිරිපත් කළ එම යෝජනාවේ අරමුණ දරුවන් අන්තර්ජාලයේ ඇති හානිකර අන්තර්ගතවලින් ආරක්ෂා කිරීම බව සඳහන් කර තිබේ. එහෙත් මෙහි සැබෑ අභියෝගය වන්නේ දරුවන් සමාජ මාධ්යයෙන් ඉවත් කිරීම පමණක් නොවේ. ඔවුන් සමාජ මාධ්ය භාවිත කරන ලෝකයක ආරක්ෂිතව ජීවත් වීමට හැකි පුරවැසියන් බවට පත් කරන්නේ කෙසේද යන්නයි.
“චරණ කාලාත්රය” වැඩසටහනේ “16ට අඩු අයට සමාජ මාධ්ය අකැපද?” යන තේමාව යටතේ පැවැති විද්වත් සාකච්ඡාවකදී මාධ්ය විශේෂඥ නාලක ගුණවර්ධන මහතා සහ මනෝවිද්යා හා මානව කුසලතා සංවර්ධන උපදේශිකා චමාලි අහංගම මහත්මිය මෙම ගැටලුවේ විවිධ පැතිකඩ පිළිබඳව අදහස් දැක්වූහ.
දරුවාගේ අතේ ඇති දුරකථනයට වඩා විශාල ගැටලුවක්
ශ්රී ලංකාවේ සමාජ මාධ්ය භාවිතය වේගයෙන් ව්යාප්ත වී ඇති අතර, එහි විශාල කොටසක් නියෝජනය කරන්නේ ලාබාල සහ තරුණ පරිශීලකයන් බව නාලක ගුණවර්ධන මහතා පෙන්වා දුන්නේය. ෆේස්බුක්, යූටියුබ්, ටික්ටොක් සහ ඉන්ස්ටග්රෑම් වැනි විවෘත සමාජ මාධ්ය වේදිකා මෙන්ම වට්ස්ඇප්, වයිබර් සහ ඉමෝ වැනි සන්නිවේදන යෙදුම්ද දරුවන්ගේ දෛනික ජීවිතයේ කොටසක් වී තිබේ. එබැවින් “සමාජ මාධ්ය” යන එකම නාමය යටතේ සියලුම වේදිකා එකට සලකා නීති පැනවීම පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළ යුතු බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය. මෙහි තවත් වැදගත් කරුණක් වන්නේ දරුවන් වෙනුවෙන් වැඩිහිටියන් තීරණ ගැනීමේදී දරුවන්ගේම හඬ කොතෙක් දුරට ඇතුළත් කරන්නේද යන්නයි.
වයස අවුරුදු 16ට අඩු වුවද සමාජ මාධ්යයේ අවදානම් හඳුනා ගැනීමටත්, තමන්ගේ අත්දැකීම් පිළිබඳව තර්කානුකූලව අදහස් දැක්වීමටත් හැකි දරුවන් ශ්රී ලංකාවේ සිටින බව නාලක ගුණවර්ධන මහතා පෙන්වා දුන්නේය. ඒ අනුව දරුවන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා නීති සම්පාදනය කිරීමේදී දරුවන් පිළිබඳව වැඩිහිටියන් කතා කරනවාට අමතරව, එම වයස් කාණ්ඩයේ දරුවන්ගේ අදහස්ද ඇසීම වැදගත්ය. සමාජ මාධ්යවල ඇති තවත් බරපතළ ගැටලුවක් වන්නේ පරිශීලකයාගේ අවධානය හැකි තරම් දිගු වේලාවක් රඳවා තබා ගැනීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති පද්ධති ය.
කෙටි වීඩියෝ, නැවත නැවත යාවත්කාලීන වන අන්තර්ගත සහ පරිශීලකයාගේ පෙර හැසිරීම් මත පදනම්ව අන්තර්ගත නිර්දේශ කිරීම මඟින් දරුවෙකුගේ අවධානය දිගින් දිගටම එකම වේදිකාව තුළ රඳවා ගැනීමට හැකි පරිසරයක් නිර්මාණය වී තිබේ.මෙය හුදෙක් “දරුවා දුරකථනයට ඇබ්බැහි වී ඇත” යනුවෙන් පැවසීමෙන් අවසන් කළ නොහැකි ගැටලුවකි. වේදිකාවම පරිශීලකයා වැඩි වේලාවක් රඳවා ගැනීමට සැලසුම් කර ඇත්නම්, එහි වගකීම දරුවා සහ දෙමාපියන් මත පමණක් පැවරීම සාධාරණද යන්නද විමසිය යුතුය.
යුරෝපා සංගමයේ ඩිජිටල් සේවා පනත යටතේ දරුවන් සඳහා ආරක්ෂිත පෞද්ගලිකත්ව සැකසුම්, වයසට ගැළපෙන අන්තර්ගත, නිර්දේශ පද්ධති පිළිබඳ වැඩි පැහැදිලිභාවය සහ දරුවන්ගේ ආරක්ෂාවට අදාළ සැලසුම් ක්රියාත්මක කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇත්තේද මේ නිසාය.
ඕස්ට්රේලියාවේ අත්දැකීම: තහනමෙන් පසුත් දරුවන් අන්තර්ජාලයේ
වයස අවුරුදු 16ට අඩු දරුවන් සමාජ මාධ්ය ගිණුම් පවත්වාගෙන යාම වැළැක්වීම සඳහා ඕස්ට්රේලියාව 2025 දෙසැම්බර් 10 වැනිදා සිට ලෝකයේ අවධානයට ලක් වූ නව නීති ක්රියාත්මක කළේය. එම නීතිය යටතේ වගකීම දරුවන්ට දඬුවම් කිරීම වෙනුවට අදාළ සමාජ මාධ්ය වේදිකා වෙත පවරා තිබේ.
එහෙත් නීතිය ක්රියාත්මක වී මාස කිහිපයකට පසුව ලැබී ඇති මුල් දත්ත තහනම පිළිබඳ වැදගත් ප්රශ්න කිහිපයක් මතු කර තිබේ.
ඕස්ට්රේලියානු විද්යාඥයන් විසින් කළ අධ්යයනයකදී වයස අවුරුදු 12ත් 17ත් අතර යොවුන් පිරිසක් නිරීක්ෂණය කර ඇති අතර, තහනම ක්රියාත්මක වී මාස තුනකට පසුව වයස අවුරුදු 16ට අඩු පිරිසෙන් සියයට 85කට වැඩි ප්රමාණයක් තවදුරටත් සීමා කරන ලද සමාජ මාධ්ය වේදිකා භාවිත කරමින් සිටි බව වාර්තා විය. ව්යාජ ගිණුම්, වෙනත් පුද්ගලයන්ගේ ගිණුම් සහ පෞද්ගලික බ්රවුසර වැනි ක්රම භාවිත කරමින් සීමා මඟහැරීමට උත්සාහ කළ බවද එම අධ්යයනය පෙන්වා දෙයි. VPN භාවිතය එහිදී වාර්තා වූයේ ඉතා සුළු ප්රතිශතයකිනි.
ඕස්ට්රේලියානු අන්තර්ජාල ආරක්ෂණ නියාමකයා වන eSafety විසින් නිකුත් කළ මුල් ඇගයීමකදීද වයස අවුරුදු 16ට අඩු දරුවන් අතර සමාජ මාධ්ය ගිණුම් පවත්වාගෙන යාමේ අනුපාතය අඩු වී තිබුණද, දරුවන් සමාජ මාධ්ය භාවිත කිරීම සම්පූර්ණයෙන් නතර වී නොමැති බව පෙන්වා දී තිබේ. මෙහි පාඩම පැහැදිලිය. නීතියක් සම්පාදනය කිරීම එක් පියවරක් පමණි. එය ක්රියාත්මක කිරීම, වයස නිවැරදිව හඳුනා ගැනීම, දරුවන්ට විකල්ප මාර්ගවලින් වේදිකාවලට පිවිසීම වැළැක්වීම සහ ඒ අතරතුර ඔවුන්ගේ පෞද්ගලිකත්වය ආරක්ෂා කිරීම ඊට වඩා සංකීර්ණ කාර්යයකි.
බ්රිතාන්යයද 2026 ජූනි මාසයේදී වයස අවුරුදු 16ට අඩු දරුවන් සඳහා සමාජ මාධ්ය සේවා සීමා කිරීමට තීරණය කර ඇති අතර, එම සීමා 2027 වසන්තයේදී ක්රියාත්මක කිරීමට අපේක්ෂා කරයි. එරට වැඩපිළිවෙළ තුළ තහනමට අමතරව දරුවන් සඳහා මාධ්ය සාක්ෂරතාව, දෙමාපියන් සඳහා සහය සහ හානිකර සමාජ මාධ්ය විශේෂාංග සීමා කිරීමද ඇතුළත් කර තිබේ.
එමඟින් පෙනී යන්නේ ලෝකයම එකම ප්රශ්නයක් අසමින් සිටින බවයි. “දරුවන් සමාජ මාධ්යයෙන් ඉවත් කරන්නේ කෙසේද?” යන්නට අමතරව “සමාජ මාධ්ය දරුවන්ට ආරක්ෂිත ස්ථානයක් බවට පත් කරන්නේ කෙසේද?” යන්නද දැන් ප්රධාන ප්රශ්නයක් වී තිබේ.
තහනමට වඩා වැදගත් දෙයක්: ඩිජිටල් පුරවැසියෙකු බිහි කිරීම
චමාලි අහංගම මහත්මිය පෙන්වා දුන්නේ දරුවන්ගේ වයස අනුව ඔවුන්ගේ තීරණ ගැනීමේ හැකියාව සහ ආවේග පාලනය වර්ධනය වෙමින් පවතින බැවින්, සමාජ මාධ්ය භාවිතයේදී ඔවුන් වැඩිහිටියන්ට වඩා වෙනස් ආකාරයෙන් අවදානම්වලට මුහුණ දිය හැකි බවයි. සමාජ මාධ්ය හරහා ලැබෙන කැමැත්ත, ප්රතිචාර සහ අදහස් දරුවෙකුගේ ආත්ම අභිමානයට බලපෑම් කළ හැකිය. අනෙක් අතට සයිබර් හිරිහැර කිරීම්, අපහාස කිරීම්, නන්නාඳුනන පුද්ගලයන් සමඟ සම්බන්ධ වීම, පෞද්ගලික ඡායාරූප හා තොරතුරු අවභාවිත වීම වැනි අවදානම්ද පවතී.
රාත්රී කාලයේ තිර භාවිතය නිසා නින්දේ ගුණාත්මකභාවයට බලපෑම් ඇති විය හැකි අතර, නින්ද අඩුවීම දරුවන්ගේ ඉගෙනීම, අවධානය සහ මානසික යහපැවැත්මට බලපෑ හැකි බවද ඇය පෙන්වා දුන්නාය. එහෙත් මේ සියල්ලට පිළිතුර ලෙස දරුවාගේ දුරකථනය උදුරා ගැනීම හෝ සමාජ මාධ්ය සම්පූර්ණයෙන් තහනම් කිරීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවන බවද සාකච්ඡාවේදී අවධාරණය විය.
දරුවෙකු අන්තර්ජාලය තුළ ගැටලුවකට මුහුණ දුන් විට එය දෙමාපියන්ට පැවසීමට බිය නම්, තහනම තවත් ගැටලුවක් බවට පත්විය හැකිය. එබැවින් පවුල තුළ දරුවාට විශ්වාසයෙන් තම ගැටලුවක් පැවසිය හැකි මානසික සුරක්ෂිතභාවයක් ඇති කිරීම අත්යවශ්ය වේ. නාලක ගුණවර්ධන මහතා එය මාර්ග භාවිතයට සමාන කරමින් පැහැදිලි කළේ මාර්ග අනතුරු සිදුවන නිසා මාර්ග භාවිතය තහනම් නොකරන ආකාරයට, සයිබර් අවකාශයේ අවදානම් තිබෙන නිසා තාක්ෂණය සම්පූර්ණයෙන් තහනම් කිරීම වෙනුවට එය ආරක්ෂිතව භාවිත කිරීමට දරුවන් පුහුණු කළ යුතු බවයි.
ඒ සඳහා ඩිජිටල් සාක්ෂරතාව සහ ඩිජිටල් පුරවැසිභාවය පාසල් අධ්යාපනයේද වැදගත් කොටසක් විය යුතුය. දරුවෙකුට “මෙය කරන්න එපා” යනුවෙන් පැවසීම වෙනුවට, “මෙය අවදානම් වන්නේ ඇයි?” යන්න පැහැදිලි කිරීම වඩාත් ප්රයෝජනවත්ය. තොරතුරක් දුටු පමණින් එය විශ්වාස නොකිරීම, මූලාශ්රය පරීක්ෂා කිරීම, වෙනත් විශ්වාසදායක මූලාශ්ර සමඟ සැසඳීම සහ මුල් තොරතුර සොයා බැලීම වැනි පුරුදු දරුවන්ට කුඩා වියේ සිටම ලබාදිය හැකිය.
එමෙන්ම තම පාසලේ නම, නිවසේ තොරතුරු, මිතුරන්ගේ දුරකථන අංක, තමා සිටින ස්ථානය වැනි පෞද්ගලික තොරතුරු අනවශ්ය ලෙස අන්තර්ජාලයට මුදා නොහැරීම, නන්නාඳුනන පුද්ගලයන් සමඟ සම්බන්ධ වීමේදී ප්රවේශම් වීම සහ අපහාස හෝ තර්ජනයකට ලක් වූ විට විශ්වාසදායක වැඩිහිටියෙකුගෙන් උපකාර ඉල්ලා සිටීමද එහි කොටසකි. සමාජ මාධ්ය යනු අවදානම් පමණක් ඇති අවකාශයක්ද නොවේ. දරුවන්ට අධ්යාපනික දැනුම ලබා ගැනීමට, නිර්මාණශීලී හැකියාවන් ප්රදර්ශනය කිරීමට, එකිනෙකා සමඟ සම්බන්ධ වීමට සහ විවිධ සහයෝගීතා ජාල සොයා ගැනීමටද එය අවස්ථාව සලසයි.
ඒ නිසා ශ්රී ලංකාවේ ඉදිරියේදී සම්පාදනය වන ඕනෑම නීතියක් දරුවන්ගේ ආරක්ෂාව ප්රමුඛ කරගත යුතු අතර, ඒ සමඟම වේදිකා සමාගම්වල වගකීම, වයස් සත්යාපනය, පෞද්ගලිකත්ව ආරක්ෂාව, හානිකර අන්තර්ගත පාලනය, දෙමාපියන්ගේ දැනුවත්භාවය සහ පාසල් මට්ටමේ ඩිජිටල් සාක්ෂරතාවද එකට සලකා බැලිය යුතුය.
අවසානයේ ප්රශ්නය “16ට අඩු දරුවන්ට සමාජ මාධ්ය අකැපද?” යන්න පමණක් නොවේ.
වඩා වැදගත් ප්රශ්නය වන්නේ, සමාජ මාධ්ය දැනටමත් ඔවුන්ගේ ජීවිතයේ කොටසක් වී ඇති ලෝකයක, ඔවුන් ආරක්ෂිතව, වගකීමෙන් සහ ස්වාධීනව එය භාවිත කළ හැකි පුරවැසියන් බවට පත් කරන්නේ කෙසේද? යන්නයි.
තහනමක් දිනකින් පැනවිය හැකිය. එහෙත් ඩිජිටල් වගකීමක් ඇති පරපුරක් බිහිකිරීමට පවුල, පාසල, රාජ්යය සහ තාක්ෂණික සමාගම් සියල්ල එකට වැඩ කළ යුතුය.
