දරිද්රතාවය නිම කිරීමේ සිට සාමය දක්වා වූ ඉලක්ක 17ක් – දශකයකට පසුත් අප තවමත් බොහෝ පසුපසින්
“දරිද්රතාවයෙන් තොර ලෝකයක්… කුසගින්න නිම වූ දේශයක්… සැමට ගුණාත්මක අධ්යාපනයක් සහ ස්ත්රී-පුරුෂ සමානාත්මතාවය… පිරිසිදු ජලය, අවම අසමානතාවය, සාමය සහ යුක්තිය…”
මේ, මීට වසර 11කට පෙර, එනම් 2015 සැප්තැම්බරයේදී ලෝක නායකයන් එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයේදී එක හඬින් ලෝකයට දුන් මහා පොරොන්දුවලින් කිහිපයක් පමණි. 2030 වන විට ලෝකය වඩාත් සාධාරණ, ආරක්ෂිත සහ ජීවත් වීමට සුදුසු තිරසර ස්ථානයක් බවට පත් කිරීමේ අරමුණින් “තිරසර සංවර්ධන ඉලක්ක” (SDGs) 17ක් ඔවුන් හඳුන්වා දුන්නේය. වඩාත් නිශ්චිතව ක්රියාත්මක වීම සඳහා ඒවා තවදුරටත් අනු ඉලක්ක 169ක් දක්වා බෙදා වෙන් කර තිබුණි.
අද, අප 2030 අවසන් කඩඉම වෙත වේගයෙන් ළඟා වෙමින් සිටිමු. නමුත් ප්රශ්නය නම්, අප ඒ පොරොන්දු ඉටු කර තිබේද? එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ නවතම තක්සේරු වාර්තා පෙන්වා දෙන්නේ කටුක යථාර්ථයකි; ලෝකය තවමත් එම බොහෝ පොරොන්දුවලින් ඉතා ඈතින් සිටින බවයි.
ප්රමාණවත් දත්ත පවතින ඉලක්ක අතරින් නිසි වේගයෙන් ඉදිරියට යමින් 2030 වන විට සපුරාගත හැකි මට්ටමේ පවතින්නේ සියයට 15ක් වැනි සුළු ප්රමාණයක් පමණි. සියයට 21ක් මධ්යම ප්රගතියක් ද, සියයට 32ක් ඉතා සුළු ප්රගතියක් ද පෙන්වයි. වඩාත්ම කනගාටුදායක තත්ත්වය වන්නේ, සියයට 17ක් කිසිදු වෙනසක් පෙන්වා නොමැති අතර, තවත් සියයට 15ක් 2015 තිබූ තත්ත්වයටත් වඩා පසුපසට ගොස් තිබීමයි.
ඉලක්ක වැඩියෙන් දුරස්ථ ද?
මෙය අද ලෝකය හමුවේ ඇති දැවැන්තම ප්රශ්නාර්ථයයි. සමහර විචාරකයන් පවසන්නේ 2030 වන විට දරිද්රතාවය, කුසගින්න සහ අසමානතාවය ලොවෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම තුරන් කිරීම වැනි ඉලක්ක මුල සිටම අතිශය අභිලාෂකාමී වූ ඒවා බවයි.
‘Center for Global Development’ ආයතනයේ විශේෂඥ චාල්ස් කෙනී පෙන්වා දෙන්නේ, මෙම ඉලක්ක සපුරාලීමට නම් ලෝකය මීට පෙර කිසිදා දැක නොමැති තරම් වේගවත් ප්රගතියක් අත්කරගත යුතු වූ බවයි. උදාහරණයක් ලෙස, අන්ත දරිද්රතාවය තුරන් කිරීම මානුෂීය වශයෙන් ඉතා වැදගත් වුවද, ලෝකයේ පවතින දේශපාලන හා ආර්ථික යථාර්ථයන් හමුවේ 2030 වන විට එය සම්පූර්ණයෙන් ඉටු කිරීම අතිශය අභියෝගාත්මක බව ඔහු පෙන්වා දෙයි.
කෙසේ වෙතත්, බොහෝ විශේෂඥයන්ගේ මතය වන්නේ, ඉලක්කයට සම්පූර්ණයෙන් ළඟා වීමට නොහැකි වූ පමණින් ප්රගතියක් සිදුවී නැතැයි කියා තීරණය කිරීම අසාධාරණ බවයි.
ලෝකය ඇත්තටම ඉදිරියට ගියේ නැද්ද?
ඉලක්ක සපුරා ගැනීමට තවත් බොහෝ දුර තිබුණද, පසුගිය දශකය තුළ ලෝකය අත්කරගත් සැලකිය යුතු ජයග්රහණ ද අමතක කළ නොහැක.
නිව්යෝර්ක්හි කොලොම්බියා විශ්වවිද්යාලයේ මහජන සෞඛ්ය විශේෂඥ තොවායි න්ගෝ පවසන්නේ ළමා මරණ අනුපාතය වසරින් වසර පහළ යමින් පවතින බවයි. සාමාන්ය ආයු අපේක්ෂාව ඉහළ ගොස් ඇති අතර, වැඩි දරුවන් සංඛ්යාවක් පාසල් අධ්යාපනයට එක්වෙමින් සිටිති.
ස්ත්රී-පුරුෂ සමානාත්මතාවය උදෙසා ගත් පියවර ද යහපත් ප්රතිඵල පෙන්වා ඇත. වැඩි ගැහැනු ළමයින් සංඛ්යාවක් පාසල් යාම නිසා ළමා විවාහ අඩු වී ඇති අතර, කාන්තාවන්ගේ සෞඛ්ය තත්ත්වය දියුණු වී තිබේ.
2015 සිට මේ දක්වා:
- බිලියනයකට ආසන්න ජනතාවකට ආරක්ෂිත පානීය ජලය ලැබුණි.
- බිලියන 1.2කට පමණ යහපත් සනීපාරක්ෂක පහසුකම් හිමිවිය.
- ලෝක ජනගහනයෙන් සියයට 92කට විදුලිය ද, සියයට 74ක් අන්තර්ජාලයට ද සම්බන්ධ වී සිටිති.
- නව HIV ආසාදන සියයට 30කින් සහ AIDS ආශ්රිත මරණ සියයට 35කින් අඩු වී ඇත. සෞඛ්ය සේවකයකුගේ සහාය ඇතිව සිදුවන දරු උපත් ද ඉහළ ගොස් තිබේ.
එමෙන්ම, මෙම එක්සත් ජාතීන්ගේ ඉලක්ක හේතුවෙන් රටවල්, ව්යාපාර, විශ්වවිද්යාල සහ සිවිල් සංවිධාන අතර පෙර නොවූ විරූ නව සහයෝගිතාවන් බිහිවීම ද මින් ලැබුණු වැදගත් ප්රතිඵලයක් ලෙස විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
ජපානයේ නගරයක් ලෝකයට දෙන පාඩම
ජපානයේ ඔකායාමා නගරය මේ සම්බන්ධයෙන් කදිම උදාහරණයකි. 2018 දී “SDGs Future City” ලෙස නම් කෙරුණු මෙම නගරයේ, පාසල්, විශ්වවිද්යාල, ව්යාපාර, රාජ්ය ආයතන සහ ලාභ නොලබන සංවිධාන සියල්ල එකට එක්වී තිරසර සංවර්ධන ඉලක්ක දෛනික ජීවිතයේ කොටසක් බවට පත්කිරීමට කටයුතු කරයි. SDGs යනු රටවල් ලකුණු ලබාගැනීමට පමණක් ඇති ලේඛනයක් නොව, ප්රජාවන් එකට එක්කරන ක්රියාකාරී පදනමක් බවට පත්කළ හැකි බව ඔවුන් පෙන්වා දී ඇත.
ලෝක අර්බුද රැසක් ඉදිරි ගමන අඩාල කරයි
කෙසේ වෙතත්, 2015න් පසු ලෝකය මුහුණ දුන් අර්බුද මාලාව SDGs ඉලක්කවලට මාරක ප්රහාරයක් එල්ල කළේය.
කොවිඩ් වසංගතය, යුද්ධ, දැඩි උද්ධමනය, දේශගුණික විපර්යාස සහ ආහාර හා බලශක්ති මිල ඉහළ යාම නිසා දරිද්රතාවයෙන් ගැලවී සිටි ජනතාව පවා යළිත් අගාධයට ඇද වැටුණි.
‘Institute of Development Studies’ හි විශේෂඥ ඇන්ඩෘ ෂෙපර්ඩ් පවසන්නේ, රටවල් හදිසි තත්ත්වයන්ට (උදා: වසංගතයකට) ප්රතිචාර දැක්වීමට සාපේක්ෂව හොඳින් කටයුතු කළත්, අර්බුදයකින් පසු ජනතාව යළි සාමාන්ය තත්ත්වයට ගෙන ඒම සඳහා ප්රමාණවත් සහයෝගයක් නොදෙන බවයි. ඒ නිසා, දරිද්රතාවයෙන් ගැලවී සිටින නමුත් නැවත දරිද්රතාවයට වැටීමට ආසන්නව සිටින පවුල් ආරක්ෂා කිරීම ඉදිරියේදී වඩාත් වැදගත් වනු ඇතැයි ඔහු පෙන්වා දෙයි.
කුසගින්න, යුද්ධය සහ දේශගුණික විපර්යාස තවත් අභියෝග
මුදල් ණයට දීම (Microfinance) වැනි ක්ෂුද්ර මූල්ය සේවා දියුණුවට උපකාරී විය හැකි වුවත්, බංග්ලාදේශය වැනි රටවල අත්දැකීම් පෙන්වා දෙන්නේ නිසි ආරක්ෂාවකින් තොරව ණය ලබාදීම නිසා පවුල් ණය උගුලක සිරවන බවයි. මේ සඳහා රුවන්ඩාවේ ක්රියාත්මක ප්රජා සෞඛ්ය රක්ෂණ ක්රමය වැනි ශක්තිමත් සමාජ ආරක්ෂණ ක්රමවේද අවශ්ය වේ.
ලෝකයේ තවත් බරපතළ ගැටලුවක් වන්නේ ආහාර සුරක්ෂිතතාවයයි. 2025 වසරේදී ලෝක ජනගහනයෙන් බිලියන 2.1ක් පමණ මධ්යම හෝ දැඩි ආහාර අස්ථාවරතාවකට මුහුණ දී සිටියහ. එය 2015ට වඩා මිලියන 527කින් වැඩිය.
යුද්ධ පවතින ප්රදේශවල තත්ත්වය අතිශය දරුණුය. බලහත්කාරයෙන් අවතැන් වූ ජනතාවගේ සංඛ්යාව 2025 මැද වන විට මිලියන 117ක් පමණ වූ අතර, ගැටුම් හේතුවෙන් සිදුවන සිවිල් මරණ ද ඉහළ මට්ටමක පවතී.
එමෙන්ම ජෛව විවිධත්වය අහිමි වීම ද වේගවත් වෙමින් පවතී. වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති ජීවී විශේෂ සංඛ්යාව 48,600කට වැඩි වී ඇති අතර, ලෝකය වාර්තාගත මට්ටමින් ඉලෙක්ට්රොනික හා අනතුරුදායක අපද්රව්ය නිපදවමින් සිටී.
එසේ නම් 2030 වන විට කුමක් වේවිද?
ලෝක නායකයන් 2015දී දුන් පොරොන්දු සියල්ලම 2030 වන විට එලෙසින්ම ඉටු වනු ඇතැයි දැන් බලාපොරොත්තු වීම අසීරු බව පැහැදිලිය.
නමුත් විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ ඉලක්කයක් සම්පූර්ණයෙන් සපුරා ගැනීමට නොහැකි වීම සහ එය වෙනුවෙන් කිසිවක් නොකිරීම එකම දෙයක් නොවන බවයි. SDGs හේතුවෙන් ලෝකයට අවශ්ය දිශාවක් ලැබුණි. රටවල් අතර සහයෝගිතා බිහි විය, දත්ත රැස් කිරීම දියුණු විය, සහ ඇතැම් ක්ෂේත්රවල සැලකිය යුතු දියුණුවක් ඇති විය.
එහෙත්, ඒ අතරතුර ලෝකය මුහුණ දුන් යුද්ධ, වසංගත සහ දේශගුණික විපර්යාස පෙන්වා දෙන්නේ තවත් ප්රබල ක්රියාමාර්ග අවශ්ය බවයි.
ඒ නිසා 2030 ළඟාවන මේ මොහොතේ වැදගත්ම ප්රශ්නය “අප SDGs සියල්ල සපුරා ගත්තාද?” යන්න පමණක් නොවේ. ඊට වඩා වැදගත් ප්රශ්නය වන්නේ, “ලෝකය 2015දී දුන් පොරොන්දුවලින් කොපමණ දුරක් පැමිණ තිබේද, සහ තව කොපමණ දුරක් යා යුතුද?” යන්නයි.
ඒ ගමනේ අවසන් වසර කිහිපය තුළ අප ගන්නා තීරණ, 2030න් පසුව අප කෙබඳු ලෝකයක ජීවත් වේද යන්න තීරණය කරනු ඇත.
