ලොවෙන් වඳවී යන ‘සාංගේයි’ මුවාගේ එකම නිවහන වූ දිය මත පාවෙන වනෝද්‍යානය

ඉන්දියාවේ මනිපූර් ප්‍රාන්තයේ පිහිටි ලොක්ටැක් විල (Loktak Lake) දෙස දුර තියා බලන කෙනෙකුට පෙනෙන්නේ ජලය මත තැනින් තැන කොළ පැහැති පුංචි දූපත් සමූහයක් පාවෙමින් තිබෙන සුන්දර දසුනකි. එහෙත්, බැලූ බැල්මට සාමාන්‍ය දූපත් සේ පෙනුණද මේවා පසින් සෑදුණු ස්ථිර භූමීන් නොවේ. තණකොළ, ශාක මුල්, පස සහ දිරාපත්වන කාබනික ද්‍රව්‍ය එකට කැටි වී සෑදුණු, ජලය මත තට්ටු ලෙස පාවෙන ස්වාභාවික ගොඩබිම් කොටස්ය. දේශීයව මේවා හැඳින්වෙන්නේ ‘ෆුම්දි’ (Phumdi) යන නමිනි.

මෙම පාවෙන භූමිය නිකම්ම නිකම් පරිසර පද්ධතියක් පමණක් නොවේ. එය ලෝකයේ වෙනත් කිසිදු තැනක දැකගත නොහැකි, ලොව එකම පාවෙන ජාතික වනෝද්‍යානය වන ‘කෙයිබුල් ලම්ජාඕ’ (Keibul Lamjao National Park) පරිශ්‍රයයි.

මෙම පාවෙන වනෝද්‍යානය ලෝකයටම ඉතා වැදගත් වන්නේ විශේෂිත හේතුවක් නිසාය. ඒ, වඳවී යාමේ දැඩි තර්ජනයට ලක්ව සිටින, ‘සාංගේයි’ (Sangai / Manipur brow-antlered deer) නමැති සුවිශේෂී මුව විශේෂයේ එකම ස්වාභාවික නිවහන මෙම පාවෙන තණබිම් තීරය වීමයි.

‘ෆුම්දි’ නමැති මේ පාවෙන ගොඩබිම් කොටස් ස්වාභාවිකව ක්‍රියාත්මක වන අපූරු රටාවක් ඇත, වැසි සමයේදී විලේ ජල මට්ටම ඉහළ යන විට මේවා ජලය මත පාවෙන අතර වියළි සමයේදී ජල මට්ටම පහළ බසින විට මේ පාවෙන තට්ටු විල පතුලට හේත්තු වී, ශාක මුල් මගින් විල පතුලෙන් අවශ්‍ය පෝෂක ද්‍රව්‍ය උරා ගනී.

මෙම ස්වාභාවික චක්‍රය නිසා පාවෙන තණබිම් නොනැසී පවතින අතර, සාංගේයි මුවන්හට ආහාර, ආරක්ෂාව සහ පැවැත්ම සඳහා අවශ්‍ය පරිසරය සැකසේ.

කාලයත් සමඟ සිදුවූ මානව ක්‍රියාකාරකම් සහ පරිසර වෙනස්කම් හේතුවෙන් මෙම ස්වාභාවික චක්‍රය බිඳවැටෙමින් පවතින බව පර්යේෂණ පෙන්වා දෙයි.

1983 දී ඉදි කෙරුණු ‘ඉතයි බැම්ම’ (Itai Barrage) වැනි ජල විදුලි ව්‍යාපෘති නිසා විලේ ජල මට්ටම නිරන්තරයෙන් එකම මට්ටමක පවත්වා ගැනීමට සිදුවිය. එමගින් වියළි සමයේදී ෆුම්දි තට්ටු විල පතුලට හේත්තු වී පෝෂණය ලබාගැනීමට තිබූ අවස්ථාව අඩුවී, ඒවා ක්‍රමයෙන් සිහින් වී දිරාපත්වීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇත.

විලට ගලාබසින ගංගා ඔස්සේ එකතු වන අපද්‍රව්‍ය සහ දූෂක ද්‍රව්‍ය නිසා ජලයේ ගුණාත්මකභාවය පහළ බැස තිබේ.

විල ආශ්‍රිතව පරම්පරා ගණනාවක් තිස්සේ ජීවත්වන ධීවර ප්‍රජාවගේ ජීවන රටාවන් සහ සංරක්ෂණ නීති අතරද යම් යම් ගැටුම් නිර්මාණය වී ඇත.

චන්ද්‍රිකා ඡායාරූප ඇසුරින් කළ අධ්‍යයනයන්ට අනුව 1977 සිට 2015 දක්වා කාලය තුළ මෙලෙස පාවෙන ‘ඝන ෆුම්දි’ සහ ‘සිහින් ෆුම්දි’ ප්‍රමාණය සැලකිය යුතු ලෙස අඩුවී, විවෘත ජල ප්‍රදේශ වැඩිවී ඇති බව සොයාගෙන ඇත.

අනාගත අභියෝගය සහ සංරක්ෂණය

සාංගේයි මුවන්ගේ ගහනය යම් යම් කාලවලදී ගණනය කිරීම් අනුව ඉහළ ගොස් තිබුණද, උන් ජීවත් වන එකම පරිසර පද්ධතියට හානි සිදු වුවහොත් මුළු මුව ගහනයම එකවර නැතිවී යාමේ දැඩි අවදානමක් පවතී. එමෙන්ම, ඉදිරියේදී සිදුවිය හැකි දේශගුණික විපර්යාස නිසා මෝසම් වැසි අක්‍රමවත් වීමෙන් මුවන්ට ආරක්ෂිතව සිටීමට ඇති වියළි බිම් තවත් අඩුවිය හැකිය.

එබැවින්, ලොක්ටැක් විලේ පවතින අර්බුදය යනු හුදෙක් සතෙකු බේරාගැනීමේ ප්‍රශ්නයක් පමණක් නොවේ. එය පරිසර පද්ධතිය, සාංගේයි මුවා සහ විලෙන් ජීවිකාව ගෙන යන මිනිසුන් යන සියලු දෙනාගේම පැවැත්ම එකට ගැටගැසුණු සංකීර්ණ තත්ත්වයකි.

පාවෙන උද්‍යානයේ පදනම වන ‘ෆුම්දි’ තට්ටු ආරක්ෂා කරගැනීම යනු, සාංගේයි මුවාගේ එකම නිවස මෙන්ම ඒ වටා ගොඩනැගුණු ප්‍රදේශවාසීන්ගේ අනාගතයද සුරක්ෂිත කිරීමයි.