2026 වසර ඉතිහාසයේ වාර්තාගත උණුසුම්ම වසර බවට පත්වීමේ ඉහළ අවදානමක් පවතින බව ඇමරිකානු ස්වාධීන පර්යේෂණ ආයතනයක් වන Berkeley Earth පවසයි. වසර අවසන් වීමට තවත් මාස දෙකක් පමණ තිබියදීත්, එම අනාවැකිය සම්බන්ධයෙන් සියයට 95ක විශ්වාසයක් පවතින බව ආයතනය සඳහන් කර ඇත.
2024 වසරේ පිහිටුවා තිබූ පෙර උෂ්ණත්ව වාර්තාව ඉක්මවා යමින් ලෝකය අඛණ්ඩව උණුසුම් වෙමින් පවතී. යුරෝපය පුරා පැතිර ගිය දැවැන්ත ලැව්ගිනි, නේපාලයේ සිදුවූ හදිසි ග්ලැසියර කඩා වැටීම සහ රටවල් රැසකට බලපෑ උෂ්ණත්ව තරංග මෑත මාසවල දේශගුණික වෙනස්වීමේ බරපතළත්වය තවදුරටත් පෙන්වා දී තිබේ.
Berkeley Earth හි විද්‍යාඥ ආචාර්ය රොබට් රෝඩ් පවසන්නේ ගෝලීය උණුසුම ඉහළ යාමත් සමඟ ග්ලැසියර කඩා වැටීම්, වාර්තාගත උෂ්ණත්ව තරංග සහ දැඩි නියඟ තත්ත්වයන් ඉදිරියේදී තවදුරටත් වැඩි විය හැකි බවයි. යුරෝපා සංගමයේ Copernicus දේශගුණික සේවයද 2026 ඔක්තෝබර් මාසය මෙතෙක් වාර්තා වූ උණුසුම්ම ඔක්තෝබර් මාසය බව තහවුරු කර ඇත.
එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක කාලගුණ විද්‍යා සංවිධානයද 2026 වසර වාර්තාගත උණුසුම්ම වසර හතර අතරට ඇතුළත් වනු ඇති බව පුරෝකථනය කර තිබේ. එමෙන්ම, 2027 වසරේදී අසාමාන්‍ය ලෙස ප්‍රබල එල් නිනෝ තත්ත්වයක් පැවතිය හැකි බැවින්, ඉදිරි වසරේදීත් උෂ්ණත්වය පහළ යාමේ ඉඩකඩ අඩු බව එම සංවිධානය පෙන්වා දෙයි.
සාගරයට ගිය උණුසුම නැවත වායුගෝලයට
ගෝලීය උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමට ප්‍රධාන හේතුව වන්නේ පොසිල ඉන්ධන දහනයෙන් වායුගෝලයට එක්වන කාබන් ඩයොක්සයිඩ් ඇතුළු හරිතාගාර වායු ප්‍රමාණය ඉහළ යාමයි.
වායුගෝලයට එක්වන අතිරේක උණුසුමෙන් සියයට 90කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් සාගර විසින් අවශෝෂණය කරගෙන ඇති බව විද්‍යාඥයෝ පෙන්වා දෙති. එහෙත් සාගරයේ උෂ්ණත්වය අසාමාන්‍ය ලෙස ඉහළ යාමත් සමඟ එම තාපයෙන් කොටසක් නැවත වායුගෝලයට මුදාහැරීමට එල් නිනෝ වැනි ස්වභාවික දේශගුණික රටා හේතු වේ.
එල් නිනෝ තත්ත්වය ලෝකයට අලුතින් උණුසුම එක් නොකරන නමුත්, සාගරයේ රැස්වී ඇති විශාල තාප ප්‍රමාණය වායුගෝලයට මුදාහැරීමෙන් ගෝලීය උෂ්ණත්වය තවදුරටත් ඉහළ නංවයි.
COP31 හමුවේ නව අභියෝග
තුර්කියේ අන්තාලියා නගරයේ පැවැත්වෙන COP31 දේශගුණික සමුළුවේදී මෙම තත්ත්වය සම්බන්ධයෙන් රටවල් සාකච්ඡා කිරීමට නියමිතය. පෙර දේශගුණික සමුළු බොහෝවිට අවධානය යොමු කළේ කාබන් විමෝචනය අඩු කිරීම සහ පොසිල ඉන්ධන භාවිතය සීමා කිරීම පිළිබඳවය.
නමුත් දේශගුණික වෙනස්වීමේ බලපෑම් දැනටමත් දැඩි ලෙස අත්විඳින රටවලට විමෝචන අඩු කිරීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. ගංවතුර, නියඟ, ලැව්ගිනි, උෂ්ණත්ව තරංග සහ ආහාර සැපයුම් බාධා වැනි තත්ත්වයන්ට අනුවර්තනය වීමටද එම රටවලට විශාල මුදල් සහ තාක්ෂණික සහාය අවශ්‍ය වී තිබේ.
එක්සත් ජාතීන්ගේ දේශගුණික ප්‍රධානී සයිමන් ස්ටීල් පවසන්නේ එක් දේශගුණික සමුළුවකට ලෝකයේ සියලු ගැටලු විසඳිය නොහැකි නමුත්, වර්තමාන හදිසි තත්ත්වය රටවල් ඉදිරියට ගෙන යා යුතු බවයි.
දියුණු රටවල පොරොන්දු සහ සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල බර
සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවලට දේශගුණික වෙනස්වීම්වලට අනුවර්තනය වීම සඳහා ලබාදෙන මුදල් 2035 වනවිට ඩොලර් බිලියන 85ක් දක්වා තුන් ගුණයකින් වැඩි කිරීමට දියුණු රටවල් මීට පෙර එකඟ වී තිබුණි.
එහෙත් 2024 වසරේ දත්ත අනුව එම ඉලක්කයෙන් තුනෙන් එකකට ආසන්න ප්‍රමාණයක් පමණක් සපුරා ඇති බව වාර්තා වේ. දේශගුණික හානි දැනටමත් “සැලකිය යුතු මට්ටමකට” පැමිණ ඇති බව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය පවසන අතර, අනාගතයේදී අවශ්‍ය විය හැකි මුදල් ප්‍රමාණය මීටත් වඩා වැඩි විය හැකි බවට අනතුරු අඟවා තිබේ.
කෙසේ වෙතත්, ඇතැම් රටවල් දේශගුණික ආධාර සඳහා වෙන් කළ මුදල් ආරක්ෂක වියදම් සහ කෙටිකාලීන ආර්ථික සහන සඳහා යොමු කරමින් සිටී. මේ හේතුවෙන් දේශගුණික විපත්වලට වඩාත්ම නිරාවරණය වන දුප්පත් හා සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් තවදුරටත් අසීරුතාවට පත්වන බව පරිසර විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති.
පුනර්ජනනීය බලශක්තියෙන් ආර්ථික අවස්ථා
දේශගුණික අර්බුදය මධ්‍යයේ වුවද පුනර්ජනනීය බලශක්ති ක්ෂේත්‍රයේ වර්ධනයක් සිදුවෙමින් පවතී. ජාත්‍යන්තර බලශක්ති ඒජන්සිය අනාවැකි පළ කරන්නේ ඉදිරි වසර හය තුළ පුනර්ජනනීය බලශක්ති ධාරිතාව පෙර කාලයට සාපේක්ෂව සියයට 57කින් පමණ ඉහළ යනු ඇති බවයි.
සූර්ය බලය, සුළං බලය සහ අනෙකුත් පිරිසිදු බලශක්ති ව්‍යාපෘති දේශගුණික විසඳුමක් පමණක් නොව, බලශක්ති මිල ඉහළ යාමෙන් ඇතිවන ආර්ථික පීඩනයටද පිළියමක් විය හැකි බව එක්සත් ජාතීන්ගේ නිලධාරීන් පෙන්වා දෙති. පුනර්ජනනීය බලශක්තිය හේතුවෙන් පසුගිය වසරේ පමණක් ලෝකයට ඩොලර් ට්‍රිලියන භාගයකට ආසන්න ඉතිරියක් ලැබී ඇති බවද සඳහන් වේ.
එහෙත් බලශක්ති පද්ධති පොසිල ඉන්ධනවලින් විදුලිබලය මත පදනම් වූ පිරිසිදු පද්ධති වෙත මාරු කිරීම සම්බන්ධයෙන් රටවල් අතර තවමත් එකඟතාවක් නොමැත. ඇතැම් රටවල් ගෑස් කෙටිකාලීන “පිරිසිදු” විකල්පයක් ලෙස යොදාගත යුතු බව පවසන අතර, තවත් රටවල් අවධාරණය කරන්නේ සැබෑ පිරිසිදු බලශක්ති මූලාශ්‍ර මත පදනම් විය යුතු බවයි.
COP31 හමුවේදී දේශගුණික විපත් අවම කිරීම, බලශක්ති පරිවර්තනය වේගවත් කිරීම සහ දේශගුණික හානිවලට මුහුණ දෙන රටවලට පොරොන්දු වූ මූල්‍ය සහාය ලබාදීම සම්බන්ධයෙන් සැලකිය යුතු තීරණ ගනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ. ලෝකය දැනටමත් වඩාත් උණුසුම් හා අවදානම් සහිත දේශගුණයකට ඇතුළු වී ඇති බැවින්, දේශගුණික ක්‍රියාමාර්ග තවදුරටත් කල් දැමීමට ඉඩක් නොමැති බව විද්‍යාඥයෝ අවධාරණය කරති.
