ලෝකයම බියට පත් කළ මාරාන්තික ඉබෝලා වෛරසය යළිත් අප්රිකාවේ පැතිර යමින් තිබෙන අතර, මෙවර පැතිරෙන්නේ “බුන්ඩිබුග්යෝ” (Bundibugyo) නම් දුර්ලභ ප්රභේදයක් බව ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO) පවසයි.
මෙම ප්රභේදයට එරෙහි එන්නතක් සූදානම් කිරීමට තවත් මාස 6 සිට 9 දක්වා කාලයක් ගත විය හැකි බව WHO විශේෂඥ වෛද්ය වසී මූර්ති අනාවරණය කර තිබේ.
WHO ප්රධානී වෛද්ය ටෙඩ්රෝස් අධානොම් ගෙබ්රියේසස් පවසන පරිදි, මේ වන විට ඩිමොක්රටික් රිපබ්ලික් ඔෆ් කොංගෝ (DR Congo) සහ අසල්වැසි උගන්ඩාවේ සැක සහිත ඊබෝලා ආසාදිතයින් 600කට අධික සංඛ්යාවක් සහ මරණ 139ක් වාර්තා වී ඇත.
ඒ අතරින් රෝගීන් 51 දෙනෙකු කොංගෝවෙන් සහ දෙදෙනෙකු උගන්ඩාවෙන් නිල වශයෙන් තහවුරු කර ඇත. උගන්ඩාවේ හඳුනාගත් ආසාදිතයන් දෙදෙනාම කොංගෝවෙන් පැමිණි පුද්ගලයින් වන අතර, ඉන් එක් අයෙකු මියගොස් තිබේ.
WHO සංවිධානය පවසන්නේ සැබෑ ආසාදිත සංඛ්යාව මීට වඩා බොහෝ වැඩි විය හැකි බවයි.
නැගෙනහිර කොංගෝවේ සෞඛ්ය සේවකයින් පවසන්නේ රෝහල් සහ ප්රතිකාර මධ්යස්ථාන දැඩි පීඩනයකට ලක්ව ඇති බවයි.
“අපි සැක සහිත රෝගීන්ගෙන් පිරී ගිහින්. ඉඩක් නැහැ,” යැයි ජාත්යන්තර වෛද්ය සංවිධානයක් වන Médecins Sans Frontières (MSF) හි හදිසි වැඩසටහන් කළමනාකාරිනී ට්රිෂ් නිව්පෝර්ට් AFP පුවත් සේවයට ප්රකාශ කර ඇත.
එමෙන්ම, ප්රමාණවත් ආරක්ෂිත ඇඳුම් සහ උපකරණ නොමැතිව සෞඛ්ය සේවකයින්ට සේවය කිරීමට සිදුව ඇති බවද වාර්තා වේ.
ඉකුත් ඉරිදා WHO සංවිධානය මෙම තත්ත්වය “ජාත්යන්තර මහජන සෞඛ්ය හදිසි තත්ත්වයක්” ලෙස ප්රකාශ කළද, එය තවමත් “ගෝලීය වසංගත මට්ටමකට” පත්ව නැති බව සඳහන් කරයි.
WHO ප්රධානියා පවසන්නේ, “ජාතික සහ කලාපීය මට්ටමින් අවදානම ඉතා ඉහළයි. නමුත් ගෝලීය අවදානම තවමත් පහළ මට්ටමක පවතී,” යනුවෙනි.
ඊබෝලා වෛරසය මුලින්ම හඳුනාගනු ලැබුවේ 1976දී වර්තමාන කොංගෝ රාජ්යයේදීය. වවුලන්ගෙන් මිනිසුන්ට පැතිර ගිය බවට විශ්වාස කෙරේ.
මෙවර පැතිරෙන්නේ “බුන්ඩිබුග්යෝ” නම් දුර්ලභ ප්රභේදයයි. මෙය මීට පෙර වාර්තා වී තිබෙන්නේ 2007දී උගන්ඩාවේ සහ 2012දී කොංගෝවේදී පමණි.
මෙම ප්රභේදය අනෙක් ඊබෝලා වර්ගවලට වඩා අඩු මාරාන්තික වුවත්, එයට අනුමත එන්නතක් හෝ නිශ්චිත ප්රතිකාරයක් නොමැති වීම විශාල අභියෝගයක් වී තිබේ.
WHO පවසන්නේ මේ වන විට බුන්ඩිබුග්යෝ ප්රභේදයට එරෙහි “candidate vaccines” දෙකක් සංවර්ධනය කරමින් පවතින බවයි.
එයින් එකක් දැනට භාවිත වන ඊබෝලා එන්නතට සමාන තාක්ෂණයකින් නිපදවෙන අතර, අනෙක AstraZeneca කොවිඩ් එන්නත භාවිත කළ තාක්ෂණය මත පදනම් වේ.
කෙසේ වෙතත්, එම එන්නත් කිසිවක් තවමත් සායනික පරීක්ෂණ (clinical trials) හරහා ගොස් නොමැත.
WHO විශේෂඥයන් පවසන්නේ,
පළමු එන්නත භාවිතයට සුදුසු මට්ටමකට ගෙන ඒමට මාස 6-9ක් පමණ ගතවිය හැකි බවත්,
දෙවන එන්නත පරීක්ෂණ සඳහා මාස 2-3කින් සූදානම් විය හැකි නමුත්, එහි සාර්ථකත්වය තවමත් අවිනිශ්චිත බවත්ය.
ඊබෝලා වෛරසය ආසාදිත පුද්ගලයෙකුගේ ශරීර දියර, රුධිරය, වමනය, දහඩිය හෝ විවෘත තුවාල හරහා පැතිරෙයි.
මුල් රෝග ලක්ෂණ වන්නේ, උණ හිසරදය, දුර්වලතාව, වමනය, රුධිර වහනය සහ අවයව අක්රිය වීමයි.
මෙම ලක්ෂණ මැලේරියා සහ ටයිෆොයිඩ් වැනි රෝගවලට සමාන වීම නිසා මුල් අවස්ථාවේ හඳුනාගැනීම අපහසු වේ.
කොංගෝවේ බුනියා නගරයේ පදිංචි ආරාලි බගම්බා නම් දේශකයෙකු BBC සමඟ පවසා ඇත්තේ ජනතාව දැඩි බියකින් පසුවන බවයි. “අවසාන දින තුනේ මම කිසිවෙකුට අතට අත දීලා නැහැ. අපේ සංස්කෘතියේ හැමෝම අතට අත දෙනවා. නමුත් දැන් ඒ පුරුද්ද වෙනස් වෙලා,” යනුවෙන් ඔහු පැවසීය.
වසර ගණනාවක යුද්ධ සහ ගැටුම්වලින් පීඩා විඳින නැගෙනහිර කොංගෝ ප්රදේශය තුළ මෙම වෛරසය පාලනය කිරීම WHO සහ සෞඛ්ය අංශවලට දැඩි අභියෝගයක් වී තිබේ.
විශේෂඥයන් අනතුරු අඟවන්නේ, මෙම වෛරසය ඉක්මනින් පාලනය කරගත නොහැකි වුවහොත්, තත්ත්වය තවත් දරුණු විය හැකි බවයි.
